विरेन्द्र बाग: कंचनपुर, फागुन १४।महाशिवरात्रि हिन्दू धर्मको एक महत्वपूर्ण पर्व हो, जुन भगवान शिवलाई समर्पित छ। यो पर्व भगवान शिव र माता पार्वतीको विवाहको सम्झनामा मनाइन्छ। महाशिवरात्रिलाई शिवजीले ताण्डव नृत्य (सृष्टि, संरक्षण र विनाशको नृत्य) गरेको दिनको रूपमा पनि मानिन्छ। धार्मिक मान्यताअनुसार, यो दिन भगवान शिवले आफ्नो सबै भक्तजनहरूलाई आशीर्वाद दिन्छन् र उनीहरूको मनोकामना पूरा गर्छन्।
महाशिवरात्रि हिन्दू धर्मको एउटा पवित्र पर्व हो, जसलाई भक्तजनहरूले भक्तिपूर्वक विभिन्न रीतिरिवाजहरू पालना गरेर मनाउँछन्।
व्रत (उपवास):
भक्तजनहरूले महाशिवरात्रिका दिनमा उपवास बस्छन्। कतिपयले निराहार (पानीसमेत नखाने) उपवास गर्छन् भने कतिपयले फलाहारमात्र गर्छन्। यो व्रतले आत्मशुद्धि र शिवजीप्रतिको भक्ति दर्शाउँछ।
शिवलिङ्गको अभिषेक:
शिवलिङ्गमा गंगाजल, दूध, दही, मह (मधु), घिउ, चन्दन, गुलाबजल, र बेलपत्र चढाएर विशेष अभिषेक गरिन्छ। यसलाई “पञ्चामृत अभिषेक” पनि भनिन्छ।
बेलपत्र चढाउने:
भगवान शिवलाई बेलपत्र (बिलपत्र) अत्यन्त प्रिय मानिन्छ। तीन पात भएको बेलपत्रले त्रिशूल, त्रिनेत्र र त्रिगुणको प्रतीक मानिन्छ।
मन्त्र जप र भजन:
“ॐ नमः शिवाय” मन्त्रको जप गरिन्छ। साथै, शिवपुराणमा वर्णित शिवजीका भजन र आरतिहरू गाइन्छ।
रात्रि जागरण (जाग्राम):भक्तजनहरू रातभर जाग्राम गरेर शिव भजन, कीर्तन, र शिव पुराणको कथा सुन्छन्। चार प्रहरमा शिवजीको पूजा गर्ने चलन छ।
ध्यान र प्रार्थना:शिवजी ध्यान र योगका देवता हुन्। त्यसैले, यस दिन विशेष रूपमा ध्यान, योग, र प्रार्थना गरिन्छ।
विवाह अनुष्ठान:कतिपय मन्दिरहरूमा शिव र पार्वतीको विवाह समारोहको झल्को दिने नाटक वा अनुष्ठान आयोजना गरिन्छ।
शिवपुराण के हो?
शिवपुराण १८ पुराणहरूमध्ये एक प्रमुख पुराण हो। यो भगवान शिवको महिमा, जीवन, र शिक्षाहरूको संग्रह हो। शिवपुराणमा विभिन्न कथाहरू, रीतिरिवाजहरू, तत्त्वज्ञान, र भक्ति मार्गबारे वर्णन गरिएको छ।
शिवपुराणका मुख्य अंशहरू:
सृष्टिको उत्पत्ति:शिवपुराणमा ब्रह्माण्डको उत्पत्ति र शिवजीको भूमिका बारे उल्लेख छ।
शिवजी र पार्वतीको विवाह कथा:देवी सती र पार्वतीका कथा, शिवजीसँगको विवाह र पुनर्मिलनको कथा शिवपुराणमा निकै प्रसिद्ध छ।
शिवजीका अवतारहरू:भगवान शिवका १९ अवतारहरूको वर्णन शिवपुराणमा पाइन्छ। यी अवतारहरूले विभिन्न समयमा धर्म रक्षा र असुरहरूको संहार गरेका थिए।
शिवलिङ्ग महिमा:शिवलिङ्गको उत्पत्ति र यसको पूजा किन गरिन्छ भन्ने कथा शिवपुराणमा वर्णित छ।
ताण्डव नृत्य:शिवजीको ताण्डव नृत्य सृष्टि, संरक्षण, र विनाशको प्रतीक हो।
भक्ति र ज्ञान मार्ग: शिवपुराणले भक्ति, ध्यान, योग, र मोक्ष मार्गबारे महत्वपूर्ण शिक्षाहरू दिन्छ।
कथाहरू:
सती देहत्याग कथा,अमरनाथ गुफाको कथा,मार्कण्डेय ऋषि र शिवजीको कृपारावण र शिवजीबीचको भेट भगवान गणेश र कार्तिकेयको जन्म कथा
शिवजीलाई किन मान्ने?
भगवान शिवलाई सृष्टिको रक्षक, विनाशक, र पुनर्जन्मको देवता मानिन्छ। उहाँ दयालु, सरल, र न्यायप्रिय हुनुहुन्छ। शिवजी तपस्या र योगका आदर्श प्रतीक पनि हुनुहुन्छ। उहाँलाई महादेव (सर्वशक्तिमान देवता) पनि भनिन्छ। शिवजीका गुणहरू:
सरल र कृपालु: सादा जीवन र सरल स्वभावका कारण “भोलेनाथ” भनिन्छ।
न्यायकारी: पाप र पुण्यको उचित फल दिने न्यायप्रिय देवता मानिन्छन्।
तपस्वी र योगी: शिवजी ध्यान र योगका प्रतीक हुनुहुन्छ, जसले आत्मशुद्धि र मनको शान्ति प्रदान गर्छ।
संहारक र सृष्टिकर्ता: विनाशलाई नयाँ सृष्टिको मार्ग बनाउने शक्ति उहाँसँग छ।
महाशिवरात्रि भगवान शिवको उपासना, आत्मशुद्धि, र भक्ति प्रदर्शन गर्ने विशेष अवसरकोे रूपमा महाशिवरात्री मनाउने गर्छन।
