विरेन्द्र बाग:देशभर आज सवारीसाधन, कलकारखाना र विभिन्न मेशिनरी सामग्रीको विशेष पूजाआजा गर्दै विश्वकर्मा पूजा धूमधामका साथ सम्पन्न भएको छ। सृष्टिकर्ता तथा प्राविधिक ज्ञानका अधिष्ठाता भगवान् विश्वकर्माको आराधनामा देशभर श्रद्धा, उल्लास र भक्ति देखिएको छ।
राजधानीको भद्रकाली क्षेत्र र अन्य क्षेत्रमा बिहानैदेखि श्रद्धालुहरूले भरिएको थियो। हातमा फूलमाला, धूप–दियो र प्रसाद बोकेर आएका भक्तजनहरूले भगवान् विश्वकर्माको मूर्तिलाई पूजा गर्दै उद्योग–व्यवसायमा प्रगति र जीवनमा सुरक्षित यात्रा होस् भन्ने कामना गरे। “हामी सवारीसाधन चलाउँछौं, दुर्घटना नहोस् भन्ने कामना गर्ने यो हाम्रो ठूलो पर्व हो,” एक ट्याक्सी चालकले भावुक हुँदै भने।
कलकारखाना र ग्यारेजमा उत्सव
देशका विभिन्न उद्योग, कारखाना र ग्यारेजहरूलाई विशेषरूपमा सजाइएको थियो। मजदुरदेखि व्यवसायीसम्म सबै सहभागी भई पूजाआजा गरे। विभिन्न ठाउँमा मजदुरलाई विशेष सम्मानसमेत गरिएको थियो। “हामी बिहानदेखि बेलुकासम्म मेशिनसँगै काम गर्छौं। आज भने मेशिनलाई नै देवता मानेर पूजा गर्दा मन हल्का हुन्छ,” एक मजदुरले भने।
इतिहास र धार्मिक मान्यता
विश्वकर्मा पूजाको परम्परा प्राचीनकालदेखि रहिआएको हो। हिन्दू धर्मग्रन्थ वेद–पुराणअनुसार भगवान् विश्वकर्मा देवताका प्रमुख वास्तुशिल्पी हुन्। उनी नै देवलोकका महल, अस्त्र–शस्त्र, रथ तथा विविध उपकरण निर्माण गर्ने प्रथम अभियन्ता मानिन्छन्। यही कारण श्रमिक, अभियन्ता, प्राविधिक र सीपसम्बन्धी पेशामा संलग्नहरूले विशेष श्रद्धासाथ यो पर्व मनाउने परम्परा बसालिएको छ।
नेपालमा भने परम्परागत रूपमा आश्विन सङ्क्रान्तिका दिन (कन्या संक्रान्ति) विश्वकर्मा पूजा गर्ने चलन छ। मूर्ति वा तस्बिर स्थापना गरी विधिपूर्वक पूजाआजा गर्ने, भोलिपल्ट नदीमा विसर्जन गर्ने प्रथा आजसम्म निरन्तर चलिआएको छ।
श्रम र सीपप्रतिको सम्मान
विश्वकर्मा पूजाले केवल धार्मिक आस्थामात्र होइन, श्रम र सीपप्रतिको सम्मान गर्ने सन्देश पनि बोकेको छ। हरेक औजार, सवारीसाधन र मेशिनलाई आजको दिन देवत्वको रूपमा मानिन्छ। उद्योगी–व्यवसायीले आफ्नो कारखाना सजाउँछन् भने सवारी चालकले आफ्ना गाडी फूलमालाले सजाएर पूजा गर्छन्। यसले श्रम र प्रविधिको महत्त्वलाई समाजमा उजागर गर्छ।
समाजशास्त्रीय अर्थ
विशेषज्ञहरूका अनुसार विश्वकर्मा पूजा केवल धार्मिक कार्यक्रम नभई उत्पादनशीलता, सीप र आधुनिक प्रविधिप्रतिको आस्था प्रकट गर्ने पर्व हो। यो पर्वले श्रमिक र मेशिनबीचको सम्बन्धलाई आध्यात्मिक बनाउँदै श्रमलाई सम्मान र प्रेरणा दिने काम गर्छ।
आजको दिन अथवा असोज १ गते विश्वकर्मा पूजा आधुनिक समाजको लागि प्रविधि, श्रम र सीपको प्रतीक बनेको छ। औद्योगिक विकासदेखि सवारीसाधनको सुरक्षासम्म यस पर्वले नेपाली समाजमा ठूलो महत्त्व बोकेको छ। श्रद्धा, भक्ति र उत्साहका साथ मनाइने विश्वकर्मा पूजाले श्रमलाई प्रतिष्ठा र प्रविधिलाई श्रद्धा दिने संस्कारलाई अझ प्रगाढ बनाएको छ।
