विरेन्द्र बाग:कंचनपुर , १४ वैशाख ।आज नेपालभर आमाप्रति श्रद्धा, सेवा र सम्मान प्रकट गर्दै मातातिर्थ औंसी विशेष भावनाका साथ मनाइँदैछ। नेपाली समाजमा आमालाई भगवान सरह मानिन्छ। जीवन निर्माण गर्ने आधारभूत शक्ति आमामै निहित रहेको विश्वासका साथ आजको दिन आमालाई विशेष सम्मानका साथ सम्झिन्छन्।
यस दिन जीवित आमालाई मिठा परिकार, लुगा, उपहार आदिसहित आदरपूर्वक आमाको मुख हेर्ने र आशीर्वाद लिने चलन छ। आमाको निधन भइसकेका सन्तानहरूले भने मातातिर्थ तथा विभिन्न पवित्र तीर्थस्थलमा गई तर्पण, श्राद्ध तथा दान–पुण्य गरी दिवंगत आमाप्रति श्रद्धा व्यक्त गर्दछन्।
विशेष गरी काठमाडौँको चन्द्रागिरि नगरपालिका–६ मा अवस्थित मातातिर्थ कुण्डमा आज श्रद्धालुहरूको ठूलो भीड लागेको छ। मानिसहरू बिहानैदेखि स्नान गर्दै तर्पण गर्दै आफ्ना दिवंगत आमालाई सम्झिरहेका छन्। हिन्दू धर्मशास्त्र अनुसार, यो तीर्थमा स्नान गरी तर्पण गरे आमाको आत्मा तृप्त हुन्छ र आफ्ना सन्तानलाई सुख–समृद्धिको आशिर्वाद प्राप्त हुन्छ।
मातातिर्थ औंसीसँग जोडिएको प्राचीन कथा:-मातातिर्थ औंसीसँग एउटा पुरानो धार्मिक कथा जोडिएको छ।
कथन अनुसार, एक असल छोरा आमाको निधनपछि अत्यन्त दुःखी बने। आमालाई फिर्ता ल्याउनका लागि उनले अनेक पूजा र व्रत गरे। एकदिन उनले मातातिर्थ कुण्डमा गई स्नान गरे र आमा सम्झेर बिलौना गरे। त्यसबेला कुण्डको पानीमा आमाको मुहार देखिएको र छोराले आमालाई दर्शन गर्न पाएको विश्वास गरिन्छ।
त्यसैबेलादेखि यो स्थानलाई ‘मातातिर्थ’ भनिन थालिएको हो र आमाको सम्झनामा विशेष गरी औंसीका दिन यहाँ तर्पण गर्ने परम्परा बस्यो।
यही कारणले मातातिर्थ औंसीको दिनलाई आमाप्रति विशेष कृतज्ञता व्यक्त गर्ने महत्वपूर्ण अवसरका रूपमा लिइन्छ।
आमाको महत्व: नेपाली समाजमा आमालाई परम देवताको स्वरूपमा हेर्ने गरिन्छ।
‘आमा’ शिशु जीवनको पहिलो गुरु मात्र होइनन्, उनी जीवनमा माया, संस्कार, शिक्षा र मार्गदर्शन दिने पहिलो व्यक्तित्व हुन्।
वैदिक ग्रन्थहरूमा समेत आमालाई ‘मातृ देवो भवः’ अर्थात् “आमालाई देवताजस्तै सम्मान गर” भनेर उल्लेख गरिएको छ।
आमाले सन्तानको पालन–पोषण, शिक्षा, संस्कार, स्वास्थ्य र संरक्षणका लागि जीवनभर अनवरत योगदान पुर्याउँछिन्। आमाको प्रेम निस्वार्थ र अनन्त हुन्छ।
आधुनिक मनोविज्ञानले पनि पुष्टि गर्छ कि आमाको माया र आशीर्वादले बालबालिकाको मानसिक, शारीरिक र सामाजिक विकासमा सकारात्मक प्रभाव पार्दछ।
त्यसैले मातातिर्थ औंसी मात्र नभई, आमाप्रति वर्षभर श्रद्धा र सम्मान गर्नु आवश्यक रहेको समाजशास्त्रीहरू बताउँछन्।
आज देशभर वृद्धाश्रमहरूमा आमाहरूसँग भेटघाट गरी सम्मान गर्ने, सामूहिक भोजन आयोजना गर्ने र उपहार वितरणजस्ता सामाजिक गतिविधिहरू भइरहेका छन्। विभिन्न संघ–संस्थाहरूले आमाको योगदान स्मरण गर्दै बिशेष कार्यक्रमहरू सञ्चालन गरेका छन्।
काठमाडौँ महानगरपालिका, चन्द्रागिरि नगरपालिका लगायतका स्थानीय तहले मातातिर्थ क्षेत्र वरिपरि सुरक्षा व्यवस्था कडा बनाएका छन् भने तीर्थयात्रीहरूका लागि पानी, विश्राम, स्वास्थ्य सेवा जस्ता सुविधा उपलब्ध गराएका छन्।
